Bütün İsimler

Sanırım 98 veya 99 yılıydı. Hayatımda ilk kez, izlediğim bir televizyon programıyla etkileşime girdim. Bir kitap programıydı bu. Bir soru sordular, bilenler arasından, çekilecek kurayla belirlenecek bir kişiye kitap paketi göndereceklerdi. Öylesine gönderdiğim e-postayı hemen unutmuş olmalıyım. Aradan birkaç hafta geçti. Gerçekten bir paket kitap geldi. Şaşırdım.

O paketten çıkan kitaplardan biri de Jose Saramago’nun “Bütün İsimler” adlı romanıydı. Saramago sonradan Nobel de alınca Türkiye’de çok sevilen, tanınan bir yazar oldu. Özellikle “Körlük” romanını okumayan yok gibidir. Ben de okudum tabii, başka kitaplarını da okudum ama benim için en değerli eseri hâlâ “Bütün İsimler”dir.

Aklımda olaylar ve kahramanlar değil, şöyle bir ana fikir kalmış o romandan: Herkes önemlidir. Herkes hakkında araştırma yapmaya ve yazmaya değer bir hayat yaşamıştır.

Aslında bu ana fikir cümlesi; bir romanın, öykünün konusu ne olmalı sorusunun cevabı da olabilir. Evet, herhangi bir olay, herhangi bir hayat; romanın, öykünün konusu olabilir. Önemli olan ne anlattığından ziyade nasıl anlattığındır bir bakıma.

İnsanlardan Bir İnsan

Geçen ay Denizlili yazar Raşit Duran’la tanıştım. Daha doğrusu bir ortak dostumuz tanıştırdı. Onun telefonunu bana, benimkini ona gönderdi. Parkta buluşup çay içtik birkaç kez. Birbirimize bazı kitaplarımızı hediye ettik. Çünkü yazan iki kişinin tanışması biraz da böyle olur. İç dünyamız, düşüncelerimiz o kitapların sayfalarına yansımıştır sonuçta. Raşit Bey’in kitaplarını okumaya başladım. Bir kitabının takdiminde bana vermediği kitapları hakkında da bilgi vardı. Sanırım ilk kitabı olan “İnsanlardan Bir İnsan” özellikle ilgimi çekti.

“İnsanlar indinde insanlardan bir insan ol!” Ne harikulade öğüttür bu. Sıradanlığın yüceliği. Renksizliğin parlayan ışığı.

Geçen hafta özellikle okumak istediğim o kitabı da getirdi sağ olsun. Daha ziyade otobiyografi diye tanımlanabilecek bir kitap. Nefis bir takdimle başlıyor. Oğlu kaleme almış takdimi. Yazar aslında “Hayatımı yazsam roman olmaz.” cümlesini kapağa taşımak istemiş ama aynı zamanda editörü olan oğlu kitaba “İnsanlardan bir insan” ismini vermek konusunda ikna etmiş Raşit Duran’ı.

“Hayatımı yazsam roman olur.” Çok duyduğumuz bir kalıp cümledir bu. Gerçekten olur mu? Olur aslında. Ama mesele o değil. Yazar, “Benim hayatım öyle çok ilginç, maceralarla dolu, inişli çıkışlı bir hayat değil” demek istiyor. Birçok insanın yaşadığı hayata benzer bir hayat.

Mütevazı bir hayat. Ama her hayat gibi biricik. “Bütün İsimler”den bir isim. İncelenmeye, yazılmaya değer.

Hambat’tan Geçenler

Kitabın bir yerinde Mitat Enç’in “Uzun Çarşının Uluları” kitabını okurken aldığım tada benzer bir tat aldım. Bir köy, belli bir zaman aralığında o köyün yaşayışı ve ilginç insanları. Belki daha fazla açılabilirdi bu bölüm. Aslında açılabilecek başka yerleri de var kitabın. Ortaokul okumak için o zamanlar bir kasaba olan Bozkurt’a taşınan bir grup çocuk. Eski medrese hücrelerini veya han odalarını andıran, sırf o çocuklara kiraya verilmez için yapılmış kerpiç ev. Arada o odalara gelip çocukların ne yaptığını kontrol eden, gerekli görürse çocukları oracıkta, kendi odalarında döven bir müdür. Sadece o bir sıra odada yaşayan çocukların hayatını anlatan bir roman yazılabilirdi mesela. Gayet de güzel olurdu. Raşit Duran’ın bu hiç de kalın olmayan kitabında okuduğum muhtemel romanlardan ikincisi o ev, ev sahibi, okul ve o odalarda yaşayan çocuklar hakkında. Gurbetçi baba, köyde kalan anne ve hayatın yükünü omuzlayan çocuklar bir başka roman konusu. Hayatının bir döneminde işten çıkarılması ve değişik işlerde çalışarak hayata tutunmaya çalışması ayrı bir konu.

Bak işte, benim hayatımdan roman çıkmaz diyen birinin çocuklarına anı kalsın diye yazdığı kitaptan bile kaç roman çıkacak şöyle bir sıksak.

Oku Kitabını!

Peki, her hayattan birçok roman çıkacak diye herkes yazmak zorunda mı? Herkesi bilmem ama bence yazabilen yazsın. Yazıya ilgi duyan oturup yazmayı denesin. Meşhur olmak, para kazanmak gibi büyük hayalleri yoksa mutlaka faydalı bir uğraş olacaktır yaptığı bu iş. En azından yazarak rahatlayacaktır. Çocuklarına bir anı, sonraki nesillere tarihi bir vesika bırakmış olacaktır. Yazının da okumak gibi “terapi” olma özelliği var çünkü. Çok daha güçlü.

…Ama konuya başka bir yandan bakarsak, her insanın hayatı zaten yazılıyor. Yine Raşit Duran haftalık yazılarının birinde “Herkes kendi romanını yazıyor” diyordu. Davranışlarıyla, seçimleriyle, tarzıyla… Bu dünyaya kendi kitabımızı yazmaya geliyoruz hepimiz. Raşit Bey’in o yazısını okuduğum, serlevha yaptığı, bir ayet-i kerimede geçen “Oku kitabını!” emrinin dehşetiyle irkildiğim gün, karşıma bir video çıktı. Konuşmacı insanın dünyaya geliş gayesi hakkında konuşurken şöyle diyordu. “Evet, insan dünyaya aslında günlük yazmaya geliyor diyebiliriz. Bir gün karşısına çıkacak, “OKU!” denecek günlüğünü.” Bir nefes bekledikten sonra cümlesine şöyle bir düzeltme ekledi: “Hayır, günlük de değil. Anlık...”