İşveren bir OSGB'yle görüşüyor, fiyat konuşuluyor, sözleşme aşamasına geliniyor. Sonra sistem sözleşmeyi kabul etmiyor. Sebep genelde tek: gönderilen uzmanın belge sınıfı, işyerinin tehlike sınıfını karşılamıyor.
Bu üç harf — A, B, C — mesleğin en çok karıştırılan konusu. Bir iş güvenliği uzmanı hangi işyerinde çalışabilir, hangisinde çalışamaz sorusunun cevabı tamamen burada saklı.
Önce Tehlike Sınıfını Anlamak Gerekiyor
Belge sınıflarını konuşmadan önce işyeri tarafına bakalım, çünkü ikisi birbirine kilitli.
Türkiye'de her işyerinin bir tehlike sınıfı var ve bu sınıf NACE koduna göre belirleniyor. Kod, işyerinin ne iş yaptığını tanımlayan altı haneli bir numara. Tebliğ bu kodları üç gruba ayırıyor:
Az tehlikeli. Muhasebe büroları, avukatlık ofisleri, yazılım şirketleri, kırtasiyeler, çoğu perakende mağaza.
Tehlikeli. Tekstil üretimi, gıda imalatı, metal işleme, matbaacılık, otomotiv servisleri.
Çok tehlikeli. Maden ocakları, inşaat, gemi söküm, kimyasal üretim, asbest sökümü.
Bu sınıflandırma keyfi değil. Bakanlığın yayımladığı İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ekindeki listeye bakılıyor. İşveren "biz zaten ofis gibi çalışıyoruz" diyemiyor, NACE kodu ne diyorsa o geçerli.
Bu ayrım sadece belge sınıfını değil, uzmanın işyerinde geçireceği süreyi, alınacak önlemlerin kapsamını ve idari para cezalarının tutarını da belirliyor.
C Sınıfı: Giriş Kapısı
C sınıfı, mesleğe yeni başlayanların aldığı belge. Yetki alanı az tehlikeli sınıftaki işyerleriyle sınırlı.
Kimler alabiliyor? Mühendislik veya mimarlık fakültesi mezunları, teknik elemanlar ve iş sağlığı ve güvenliği ön lisans programından mezun olanlar. Adayın Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir eğitim kurumunda programı tamamlaması ve sınavı geçmesi gerekiyor.
Ön lisans mezunları için küçük bir ayrıcalık var: onlar eğitim programına katılmadan doğrudan sınava girebiliyor.
C sınıfı belgeli bir iş güvenliği uzmanı tekstil fabrikasında görevlendirilemez. İSG-KATİP sistemi bu sözleşmeyi zaten oluşturmaz.
B Sınıfı: Orta Kademe
B sınıfı belgeli bir iş güvenliği uzmanı hem az tehlikeli hem tehlikeli sınıftaki işyerlerinde çalışabiliyor. Sanayinin büyük kısmı bu belgeyle dönüyor.
İki yolla alınıyor.
Birinci yol, C sınıfından terfi. Yönetmeliğin 8. maddesine göre adayın C sınıfı belgesiyle en az üç yıl fiilen görev yaptığını sözleşmeyle belgelemesi, B sınıfı eğitimine katılması ve sınavda başarılı olması gerekiyor. Bakanlık bu üç yılı gün olarak hesaplıyor: 1.095 gün.
Buradaki "fiilen" kelimesine dikkat. Sadece belgeye sahip olmak süreyi işletmiyor, İSG-KATİP'te aktif sözleşme bulunması şart. Bir de şu ayrıntı var: OSGB bünyesinde çalışan bir uzmanın OSGB'yle yaptığı iç sözleşme bu hesaba girmiyor, sadece müşteri işyerleriyle yapılan dış görevlendirmeler sayılıyor.
İkinci yol doğrudan başvuru. Üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği lisans programından mezun olanlar, üç yıl beklemeden B sınıfı sınavına girebiliyor.
A Sınıfı: En Geniş Yetki
A sınıfı belgeli bir iş güvenliği uzmanı, tehlike sınıfı ne olursa olsun her işyerinde görevlendirilebiliyor. Maden, inşaat, kimya — hepsi kapsamda.
Terfi yolu B sınıfından geçiyor. Şart: B sınıfı belgesiyle en az dört yıl fiilen görev yapmak (Bakanlık hesabıyla 1.460 gün), A sınıfı eğitim programını tamamlamak ve sınavı geçmek.
Yani sıfırdan başlayan biri için A sınıfına giden yol en az yedi yıl. C ile üç, B ile dört. Üstüne eğitim ve sınav süreçleri biniyor.
Birkaç istisna var, doğrudan A sınıfı alma yolları:
İSG doktorası. İş sağlığı ve güvenliği alanında doktora yapmış mühendis, mimar ve teknik elemanlar doğrudan A sınıfı belgeye başvurabiliyor.
İş müfettişliği. Bakanlıkta iş sağlığı ve güvenliği alanında en az on yıl iş müfettişi olarak görev yapmış olanlar aynı hakka sahip.
Genel Müdürlük deneyimi. İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ve bağlı birimlerinde en az on yıl çalışmış mühendis, mimar ve teknik elemanlar da bu kapsamda.
Tabloyla Özet
|
Belge |
Az Tehlikeli |
Tehlikeli |
Çok Tehlikeli |
Terfi Şartı |
|
C sınıfı |
Evet |
Hayır |
Hayır |
Giriş belgesi |
|
B sınıfı |
Evet |
Evet |
Hayır |
C ile 3 yıl (1.095 gün) |
|
A sınıfı |
Evet |
Evet |
Evet |
B ile 4 yıl (1.460 gün) |
Mantık basit: üst sınıf belge, alt sınıfların hepsini kapsıyor. A sınıfı belgeli biri az tehlikeli bir ofiste de çalışabilir, kimse engellemez. Tersi mümkün değil.
Belge Vizesi Unutuluyor
Belge alındıktan sonra rafa kalkmıyor. Beş yılda bir vize zorunlu.
Vize için iş güvenliği uzmanı olarak görev yapan kişinin Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir kurumda yenileme eğitimini tamamlaması gerekiyor. Süre dolduğunda belge otomatik geçersiz olmuyor ama askıya alınıyor ki pratikte sonuç aynı.
Askıdaki belgeyle yeni sözleşme kurulamıyor, mevcut sözleşmeler de sistemde sorun çıkarıyor. Denetim sırasında bu durum "uzman görevlendirilmemiş" olarak değerlendiriliyor ve idari para cezası doğuyor.
Bu konudaki ihmal bence şaşırtıcı boyutta. Uzman vize tarihini takip etmeyi unutuyor, işveren de zaten kontrol etmiyor. Sonra bir müfettiş geliyor ve iki taraf birlikte sıkıntıya giriyor.
Yanlış Sınıf Belge Ne Sonuç Doğurur?
İSG-KATİP çoğu yanlış eşleşmeyi baştan engelliyor, ama sistem dışında yürütülen gayri resmî anlaşmalar oluyor. Böyle bir işyerinde kaza yaşandığında hem işveren hem uzman ciddi hukuki risk altına giriyor. Uzman yetkisi olmayan bir sahada rapor imzalamış oluyor, işveren de yasal yükümlülüğünü yerine getirmemiş sayılıyor.
2026 yılı için görevlendirme yapmayan işverene uygulanan idari para cezası, her kişi başına 111.263 TL ve aykırılık sürdüğü her ay yeniden uygulanıyor. Yani "bir yıl fark etmez" hesabı tutmuyor.
Yardımcı Uzman Uygulaması
Yönetmeliğin 7. maddesine 2015'te eklenen bir fıkra var, az bilinir ama işe yarar.
İşveren, işyerinin tehlike sınıfına uygun asıl uzmanın yanında, yardımcı iş güvenliği uzmanı görevlendirebiliyor. Bu kişinin belge sınıfı işyerinin tehlike sınıfını karşılamak zorunda değil, ama işyerinin tam süreli sigortalı çalışanı olması gerekiyor.
Amaç şu: çok tehlikeli sahada C sınıfı belgesiyle çalışan biri, üst belgeye geçmek için gereken süreyi işyerinden ayrılmadan tamamlayabilsin.
Bir uyarı: yardımcı uzmanın işyerindeki İSG işlerinde yetkisi ve sorumluluğu yok. Asıl sorumluluk tehlike sınıfına uygun belgeli uzmanda kalıyor.
İşveren Belgeyi Nasıl Kontrol Eder?
Üç adım yeterli.
NACE kodunuzu bilin. SGK işyeri bildirgesinde yazıyor. Kod, tehlike sınıfını belirliyor.
Belge sınıfını sorun. İşyeriniz tehlikeli sınıftaysa en az B, çok tehlikeliyse A sınıfı belge şart. OSGB'den gelen isimle ilgili "belgesi hangi sınıf" sorusunu sormaktan çekinmeyin.
Vize tarihine bakın. Belgenin üzerinde geçerlilik tarihi yazıyor. Beş yıl dolmuşsa yenilenmiş olması gerekiyor.
Sözleşme İSG-KATİP'te göründüğü anda üç kontrolün de geçmiş olduğunu varsayabilirsiniz. Sistem yanlış eşleşmeye izin vermiyor.
Belge Süreci Adım Adım Nasıl İşliyor?
Sınıflar arası farkı anlamak için sürecin kendisine bakmak da işe yarıyor.
Başvuru. Aday, Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir eğitim kurumuna kayıt oluyor. Kurumun yetki belgesinin geçerli olup olmadığı Bakanlık listesinden kontrol edilebiliyor.
Eğitim. Program uzaktan ve yüz yüze bölümlerden oluşuyor. Uygulama eğitimi ise bir işyerinde, mevcut bir uzman gözetiminde tamamlanıyor.
Sınav. Bakanlık adına düzenlenen sınav yılda birkaç kez yapılıyor. Başarı için genelde 100 üzerinden 70 puan aranıyor.
Belgelendirme. Sınavı geçen aday belgesini alıyor ve İSG-KATİP'te sistemde görünür hâle geliyor.
Vize. Beş yıl sonunda yenileme eğitimiyle belge tazeleniyor.
Terfi başvurularında asıl zorlanılan aşama, fiilî çalışma süresinin ispatı. Bakanlık bu süreyi İSG-KATİP sözleşme kayıtlarından okuyor. Bu yüzden sözleşmesiz geçen dönemler süreye eklenmiyor.
Sektörel Düzenleme Yetkisi
Az bilinen bir madde var. Kanun Bakanlığa, uzmanların görevlendirilmesi konusunda sektörel düzenleme yapma yetkisi veriyor.
Bu yetki özellikle maden ve yapı sektörleri için tanımlanmış. Bakanlık, bu alanlarda öncelikli olarak hangi mesleki unvana sahip uzmanların görev yapacağını belirleyebiliyor.
Mantığı şu: bir maden ocağında maden mühendisi kökenli bir uzman, aynı belge sınıfına sahip bir gıda mühendisinden daha isabetli çalışıyor. Belge sınıfı yetki veriyor, mesleki köken ise sahayı okuma kabiliyetini belirliyor.
İşveren tarafında bunun karşılığı basit: belge sınıfı kadar, uzmanın hangi mühendislik dalından geldiğini de sormak gerekiyor.
Yüksek Sınıf Belge Her Zaman Daha İyi mi?
Bence hayır, en azından otomatik olarak değil.
A sınıfı belge daha geniş yetki demek, daha isabetli saha kararı demek değil. Belge sınıfını yükselten şey deneyim süresi ve sınav başarısı. Bir uzmanın sizin sektörünüzü tanıyıp tanımadığını ölçmüyor.
On yıl tekstilde çalışmış B sınıfı belgeli bir iş güvenliği uzmanı, hiç tekstil görmemiş A sınıfı belgeli birinden çoğu zaman daha iyi iş çıkarıyor. Belge yasal eşik; asıl fark sektör bilgisiyle açılıyor.
Tabii çok tehlikeli sınıftaysanız bu tartışmanın yeri yok. Orada A sınıfı zorunluluk, tercih değil.
Son Bir Uyarı
Belge sınıfı bir izin belgesi, kalite belgesi değil. A sınıfı belgeli bir iş güvenliği uzmanı size en iyi hizmeti vereceğini garanti etmiyor; sadece her tehlike sınıfında çalışabileceğini gösteriyor.
Yine de sıralamayı atlamayın. NACE kodunuz tehlikeli sınıftaysa B'nin altına inemezsiniz, çok tehlikeliyse A dışında seçenek yok. Bunun pazarlığı olmuyor, İSG-KATİP zaten kabul etmiyor.
Vize tarihini de takviminize yazın. Yılda bir kez bakmak yeter.
Sıkça Sorulan Sorular
C sınıfı belgeyle tehlikeli sınıfta çalışılabilir mi?
Hayır. C sınıfı yalnızca az tehlikeli işyerlerini kapsıyor. Tehlikeli sınıf için en az B, çok tehlikeli sınıf için A sınıfı belge gerekiyor. İSG-KATİP sistemi uyumsuz sözleşmeyi zaten oluşturmuyor.
B sınıfından A sınıfına geçiş ne kadar sürüyor?
B sınıfı belgeyle en az dört yıl (1.460 gün) fiilî çalışma gerekiyor. Ardından A sınıfı eğitim programı ve sınav var. Sıfırdan başlayan biri için toplam süre yedi yılın altına inmiyor.
İSG lisans mezunları hangi belgeye başvurabiliyor?
İş sağlığı ve güvenliği lisans programı mezunları doğrudan B sınıfı sınavına girebiliyor. Ön lisans mezunları ise C sınıfı için eğitim programına katılmadan doğrudan sınava alınıyor.
Vize süresi dolan belgeyle çalışmaya devam edilebilir mi?
Hayır. Belge askıya alınıyor ve bu durumda yapılan görevlendirme denetimde geçersiz sayılıyor. Sonuç, hiç uzman görevlendirmemekle aynı.
Yardımcı iş güvenliği uzmanı ne demek?
İşveren, tehlike sınıfına uygun asıl uzmanın yanında, işyerinin tam süreli sigortalı çalışanları arasından belgeli bir kişiyi yardımcı olarak görevlendirebiliyor. Amaç, üst belge sınıfına geçmek isteyen kişinin süresini işyerinden ayrılmadan tamamlayabilmesi. Bu kişinin İSG işlerinde yetkisi ve sorumluluğu bulunmuyor.
https://umutelbir.com/is-guvenligi-uzmani-kimdir/ hakkında bilgi almak için hemen tıklayın.
