Next
Denizli’nin Tavas ilçesine bağlı Kızılcabölük Mahallesi’nde, kökleri yaklaşık 650 yıl öncesine dayanan geleneksel "Çarpına Pekmezi" üretimi bağ bozumuyla birlikte başladı. Komşuluk dayanışması ve imece usulüyle sürdürülen bu köklü gelenekte, mengenelerde sıkılan üzümler aktoprakla durultulup dığanlarda odun ateşi üzerinde saatlerce kaynatılarak sofralara hazırlanıyor.
Kızılcabölük’te 650 Yıllık Dayanışma Geleneği
Denizli'nin dokuma kültürü kadar bağcılık geçmişiyle de bilinen yerleşimlerinden Kızılcabölük’te, sonbahar aylarının gelmesiyle birlikte pekmez ocakları yeniden yakıldı. Yaklaşık 6,5 asırlık geçmişe sahip olan Çarpına Pekmezi, mahalle sakinlerinin sırayla birbirinin bağına ve ocağına yardıma gittiği imece kültürüyle üretilmeye devam ediyor.
Günün erken saatlerinde bağlardan toplanan taze üzümler, mahalledeki geleneksel pekmezlik alanlara, yani "çarpına"lara taşınıyor. Üretimin her aşamasında aileler ve komşular iş bölümü yaparak geleneği canlı tutuyor.
Mengenelerden Dığanlara: Katkısız ve Zahmetli Süreç
Pekmezin kıvamını ve doğallığını belirleyen aşamalar asırlardır değişmeyen yöntemlerle yürütülüyor:
Mengenelerde Sıkım: Bağlardan getirilen üzümler, mengene adı verilen pres düzeneklerinde ezilerek suyu (şıra) posasından tamamen ayrılıyor.
Aktoprak ile Mayalama ve Çökeltme: Elde edilen taze şıra ilk olarak ön kaynatmaya alınıyor. Bu aşamada yöreye özgü beyaz toprak (aktoprak) ilave edilerek şıranın asidi dengeleniyor, çekirdek kırıkları ile tortuların dibe çökmesi sağlanıyor.
Dinlendirme ve Süzme: Durulması için bir süre dinlendirilen duru şıra, bez süzgeçlerden geçirilerek tortusundan arındırılıyor.
Odun Ateşinde 4 Saat Kaynatılıyor
Süzülen duru şıra, yörede "dığan" olarak adlandırılan geniş ve yayvan pekmez tavalarına aktarılıyor. Pekmez ocaklarında, meşe ve çam odunlarının harlı ateşinde sürekli karıştırılarak yaklaşık 4 saat boyunca kaynatılan şıra, yavaş yavaş koyulaşarak kendine has kıvamına ve koyu rengine ulaşıyor.
Ocaktan indirilen sıcak pekmezler, lezzetinin ve kıvamının oturması için 1 gün boyunca dinlenmeye bırakılıyor. Dinlenme süresinin ardından geleneksel kaplara ve kavanozlara doldurulan Çarpına Pekmezi, kış aylarında tüketilmek üzere hazır hale getiriliyor. Kızılcabölüklüler, katkısız ve saf haliyle ürettikleri bu pekmezle hem asırlık bir damak tadını koruyor hem de mahalledeki dayanışma ruhunu gelecek kuşaklara aktarıyor.
